Geschenken geven


Het geven van geschenken, vaak fruit en noten als teken van de rijke oogst die men in de midwinter kreeg met de belofte op vruchtbaarheid voor het volgende jaar, maar ook in het leven, is in vele landen van Europa bekend. Het strooien met pepernoten is hiervan een overblijfsel in het Nederlandse feest. In Nederland krijg je  ook vaak andere geschenken en commercialisering heeft ervoor gezorgd dat dit soms om heel grote cadeaus gaat. Vanuit de oorsprong ligt de nadruk daar zeker niet op en gaat het om het bewustzijn van de seizoenen en de goede heilige als kindervriend. Het gaat meer om het idee en de symboliek dan om de prijs van een cadeau of gift.

Dit kenmerk komt in de volgende bronnen en onderwerpen voor:

Teksten:
  1. 1316/1657 – Het volksgebruik was echter te diep ingeworteld; en in weêrwil van het verbod heeft later de viering van den St. Nicolaas-avond weder plaats gehad.
  2. 1613 – Bisschop der kinderen (Oldenzaal)
  3. 1645 – Heer! ’t is morgen Sinterklaas; De Bruigom moet,[…]Sijn Bruidje deze nacht wat in ‘er schoentje geven.
  4. 1654 – Sinter Klaas voor de kinderen
  5. 1659 – Dat de Jonghe-luy hem loven met geraes. […] W’ hebben immer een veel goeder Sinte Claes:
  6. 1667 – Op een Sinter Klaas-gift van Glas geblasen
  7. 1679 – Hare kinderen een deel leugens wijs maecken van een seeckere paepsche sanct/ ghenaemt S. Claes/
  8. 1717 – Een Amsterdammer kwam gekleed als Harlekien, In schyn van Sinte Klaas, en deelden aan hun meeden
  9. 1718 – Sinterklaaszang, aan Fillis
  10. 1718 – Wens ik hem dat al het Roet: Valt uyt d’Schoorsteen op syn Snoet.-Vrysters Klagt, Over Sint Nicolaes
  11. 1720 – …Sint Niklaas met zyn paardje ter schoorsteen inkomt…
  12. 1730 – Zinter-Klaas Vreugd
  13. 1736 – In Holland ziet men het gemeene volk eenigen tyd voor Kersmis byna eene volkomene mascarade aanrechten
  14. 1752 – Dat Sinter-klaas Den ouden baas…
  15. 1765 – Wilje jou schoen van Nacht niet voor mijn Bed komen zetten?…
  16. 1768 – “Vrees niet, en maak niet veel geraas, Ik ben ‘t; ik toon u Nicolaas.”
  17. 1773 – “Ook reed Sint Nikolaas nooit voor my, vermits ik volstrekt weten wilde hoe hy met paard en al over de daken en door de schoorstenen heen komen konde.”
  18. 1780 – Sinter Klaes sal Peet dan wesen, De naem van ‘t kint sal Klaesje zijn,
  19. 1781 – blyft het evenwel waar, dat ook de ouden elkander wel een St. Nicolaas geschenk koopen
  20. 1788 – By helderen dag rydt een Man, in het wit gekleed, en zeer fraai versierd, te paard door de straaten der Steden. (ook: Sint Nikolaas/Klaas Vaak)
  21. 1782 – … wy gaven aan ieder der twee kindertjes een koekje en een popje; en toen waren de kindertjes ook zoo bly!
  22. 1789 – …wanneer de ouders een van beiden de rol van Sint Nikolaas speelden, en de kinderen met een holle stem, uit een van de hoeken van de kamer tot gehoorzaamheid aanspoorden;/wit paard
  23. 1813 – Onlangs hadden wij St. Nicolaas avond….verschrikken door […] een’ zogenaamden bullebak
  24. 1821 – Het Sint Nicolaas lekkers – Kleinen Andries
  25. 1821 (1823) – Dat Sint Niklaas, manhaft, te paard,
  26. 1825 – De heilige gaat rond en reikt de berkenroê – Spanje
  27. 1827 – The similarity between the Italian Beffana (Befana) and the ideal [black!] Sandy Claus of the American children is curious.
  28. 1829 – Nu trad de gewaande Sint Nikolaas een paar stappen naderbij en riep nog eens, met eene nagemaakte grove stem: “Zijn er ook stoute kinderen?”
  29. 1843 (1894) – Boems! d’r valt ‘n roei, en strompelt Pieter brommend uut de kas.
  30. 1850 – Sint Nikolaas in den kinderkamer (Schenkman)
  31. 1852 – Kwam Nieklaas, die goede Sant, Naar gewoonte weêr in ‘t land, (Jan Vernielal)
  32. 1873 – Wij hebben weinige dagen geleden, op nieuw St. Nicolaas gevierd
  33. 1875 – Sint Nicolaas komt in de stad,
  34. 1880 – Sint Nicolaas-avond – Zwarte knecht/masker
  35. 1882 – Intocht in Groede (Zeeland)
  36. 1893 – Het is Sinterklaas. Iedereen is bezig geweest, om de cadeaus, zoo aardig mogelijk in te pakken.
  37. 1895 – Het doode Paard – W. Metz Tz.
  38. 1928 – Hierop staan en liggen het speelgoed, de taai-taaipoppen en suikerbeesten die Sint en Piet ‘gereeje’ hebben.
  39. 1644 – Sint Niclaes. den 6. December.
  40. 1810 – Sint Nicolaas Zie eens Mietje!
  41. 1814 – St. Nikolaas en het stoute Mietje
  42. 1850 (voor 1850) – Geen zwarte kop Met huiden om het lijf geslagen En hoornen op. Geen ketens ramm’len langs de keijen
  43. 1800 – Sint Niklaas is ’t niet, ô neen! Die, gelyk een- spooker, ’s Nachts u door den Schoorsteen heen…
  44. 1809 – Want offschoon beiden een paar deftige Heiligen zijn, scheppen de vrome Kristenen ‘er toch een boosaardig vermaak in, om ter hunner eere, elkander, en hun kinderen, de stuipen op het lijf te jagen
  45. 1810 – En, s’avonds dan zijn al de winkels van de suikerbakkers, met kaarsjes verlicht, en met suiker-poppetjes opgeschikt.
  46. 1814 – “St. Nikolaas is een plegtige en vrolijke dag voor de kinderen in ons vaderland…”
  47. 1821 – Al doet uw naam hen beven, Gij komt toch lekkers geven.[…] Dat nooit geen roede uw oog verschrikk’, Maar ’t loon der deugd uw ziel verkwikk’.
  48. 1823 – “Met een’ zwaren stap ging hij nu langzaam in de kamer, bleef voor de kinderen staan met ene lage baard, grooten neus en eene gard in de hand.
  49. 1827 – en nu zagen wij, zoo wij meenden, duidelijk St. Nicolaas met een zwart gezigt, met eene ruige muts op, en eene zweep en roede in de hand, de deur uitsluipen.
  50. 1828 – Wij denken om geen’ zwarten man, Maar wel om het loon der deugd.”
  51. 1829 – En van een’ Zwarten man, Die in den avond dan Den schoorsteen uit kwam rijden. Hij heette Sinterklaas,…
  52. 1830 – Nu zongen allen: Sint Nic’laas, Komt morgen weêr te paard!
  53. 1830 – Moeder en vader hadden haar gezegd, dat het sprookjes waren, als men vertelde, dat Sint Nicolaas door den schoorsteen kwam om lekkers te brengen of bang te maken.
  54. 1830 – “Toen ik het rijtuig zag naderen, klopte mij het hart als een kind, dat om den wille van het speelgoed naar de gevreesde gedaante van Sint Nicolaas verlangt
  55. 1831 – “Men doet, namelijk, gelijk ieder weet, Sint-Nikolaas niet slechts verschijnen, om de kinderen vrolijk te maken,[…] met oogen van vuur, met kettingen, met beestenhuiden,
  56. 1833 – “De andere kindertjes weten niet beter, of daar bestaat nog een Sint Nikolaas, en men maakt hen doorgaans bevreesd met den een of anderen wonderlijk aangekleeden of opgeschikten man.”
  57. 1833 – “Zij echter, die ter sluik op het St. Nicolaas feest hadden rondgewandeld, vonden, te huis komende, de Pietermanknecht te hunnent…
  58. 1834 – Daar speelt Sint Nikolaas de baas, […] Hij heeft een keten aan zijn been; Ik bid u, ga er toch niet heen,
  59. 1835 (1834) – “…van waar het gekomen is, dat men u soms heeft willen wijsmaken: dat Sint-Nikolaas des nachts te paard rondrijdende, u zijne geschenken door den schoorsteen […]deed toekomen;
  60. 1836 – Voor jongen en voor ouden. Komt, vieren we ook met zoet geraas Het vrolijk feest van Sint-Niklaas
  61. 1837 – Zij nam zich daarbij in acht, den goeden Kinder-heilig niet tot een’ bullebak te maken
  62. 1837 – Sint Nikolaas, Die lekkre baas
  63. 1837 – Wij geven van dien overvloed, Een deel aan arme kind’ren…
  64. 1838 – En werkelijk zag ik in mijne verbeelding, hoe menige aanvallige de sierlijke surprise met blijde verrassing ontving,”
  65. 1840 – Willem en Doortje wijsmaken, dat Sint Nikolaas dezen nacht rijden zal en dan bij haar schoentje met hooi wat Nikolaas-popjes zetten en in het raam en op den schoorsteenmantel, o, wat zullen zij dan opzien en in de handjes klappen!”
  66. 1840 – en nu zult gij er wel op rekenen, dat Sint Nikolaas bij mij ook aan u gedacht heeft…
  67. 1845 – …nadat de Heilige man, onder allerlei afzigtelijke gedaanten, zich des avonds te voren van de braafheid en gehoorzaamheid der kleinen overtuigd heeft…
  68. 1846 – Men verkleedt zich dan ook wel eens, en rammelt met een’ ketting.
  69. 1847 – Daar was Sint Nikolaas waarlijk te goed en vriendelijk voor, om na zijnen dood voor een’ bullebak gebruikt te worden.
  70. 1848 – En dan dat gerammel van ketens en dat geklets op klompen en dat vervaarlijk gebrom en gebrul….. foei!
  71. 1849 – eene oude vrouw (somwijlen speelt ook een man deze rol) met zwarte kleederen en een met roet besmeerd aangezigt: dit is de befana, het spook..[…] Deze vertooning met onze st. Nicolaas-verschijning verwant…”.
  72. 1845 – Zie de maan schijnt door de bomen, makker staakt uw wild geraas! (lied en muziek)
  73. 1853 – Een reizende hansworst te paard of op klompen, een vervaarlijk spook met rammelende kettingen in den schoorsteen om de kleine kinderen bang te maken…
  74. 1856 – “Daar lig ik te droomen: St. Nikolaas rijdt met zijn’ schimmel den schoorsteen in, in de kamer – naar de tafel – een grooten zak neemt hij van het paard – hij tast er in – hij…. ik ben weêr wakker. “
  75. 1860 – met de groote bisschopsmuts op het hoofd en voor het overige gehuld in een wollenkleed of in een beddelaken, vergezeld van zijnen minder heiligen dienaar, Pluto, Zwarteman, of knecht Ruprecht geheeten.”
  76. 1860 – Menig surprise wordt weêr verwacht
  77. 1860 – Misschien komt hij weer met vuurige oogen, met ketenen rammelend, in een beestenhuid… “dat praat ge hun… in nog geen eeuwen uit het hoofd.”
  78. 1801 – Wat is Sint Nicolaas toch goed, mijn trommel is gevuld…
  79. 1820 – Kindereter – dat Sint Nicolaas geschenken bragt en dat hij eenen straffen vent den Kinderëter vooruitzond om te zien of zij zich zoo wel gedragen hadden…
  80. 1850 – Buiten het vertrek horen wij een zwaren stap en eene grove stem. […] Het is een nagemaakte Sint-Nicolaas, een schrikbeeld…
  81. 1860 (1861) – Amsterdammers, als goede Sint Niklaasmannen, […], in den nacht tusschen den 5den en 6den December, de schoenen en korfjes hunner kinderen met vergulde koek gevuld
  82. 1866 – Rijk en arm op Sint Nikolaas
  83. 1866 – Kreeg je morgen ‘reis een roê?
  84. 1717 – Schoon Sinte Klaas, nog voor de Kind’ren niet en ryd, Zoo is hy dog by myn gekoomen voor zyn tyd,
  85. 1717 – By dit geluk heeft Sinte Klaas zoo sterk gere’en, Als nimmer is geschied in eenig Jaar voorle’en
  86. 1866 – “die voorstelling dat Sint-Nicolaas gevolgd door een knecht, rondrijdt op zijn witten schimmel slechts eene wijziging van de reis, die Wodan, de god der elementen, ’s winters deed met zijn knecht Ruprecht, om overal zegen te verspreiden.”
  87. 1869 – …hadden we kunnen vermoeden dat de angstverwekkende knecht met zijn bokkenfacie en zijn afzigtelijke horens de zoon van vaders oppasser was
  88. 1870 (1872) – Zijn trouwe knecht Ruprecht verzelt hem. Schimmel is beladen met pakken en zakken vol van alle denkbare kostelijkheden, hoewel er ook een groote zak langs zijne zijden hangt, bestemd tot ontvangst van…
Tekstbron:
  1. 1765 – De boere studeerkamer
  2. 1813 – “Almanak voor de huishouding, keuken en gezondheid, voor het jaar 1814”
  3. 1850 – Sint Nikolaas en zijn knecht
  4. 1895 – Sint Nicolaas vertellingen – W. Mets
Begeleiders:
  1. Befana
  2. Tante Arie/Tante Airie Montbéliard Frankrijk
Foto's:
  1. 1910 – Sv. Miklavž (Slovenië)
  2. 1925 – Katholieke Illustratie (6 foto’s)
  3. 1928 – De lotgevallen van Snuffelgraag en Knagelijntje
Films:
  1. 1920 – Hoe Sint Nicolaas de Jordaan gelukkig maakt
  2. 1920 – Sinterklaas deelt uit
  3. 1931 – Intocht Sinterklaas Oosterhout met Pieten te paard
  4. 1936 – Sint Nicolaas
  5. 1975 – Kyllburg Eifel – Der heilige Nikolaus
  6. 2011 – Mikuláš
  7. 2012 – Kyllburg – Der heilige Sankt Nikolaus
  8. 2013 – Nikolaus und Krampus mit Tobias
  9. 2013 – Nikolausandacht Pfarrkirche Haiming
  10. 2014 – Krampus und Nikolaus Hausbesuch
  11. 1905 – Miracle de Noël Frankrijk
  12. 1945 – Léiwe Kleeschen (gudde Kleeschen) – Ons verluere Sprooch – Luxemburg
Illustraties:
  1. 1750 – Elk is verblijd als Sinter Klaas rijdt – Centsprent Kannewet
  2. 1770 – Wanneer Sint Nicolaas veel lekkernijen geeft
  3. 1775 – Knecht -De nieuwe Sint Nicolaas-prent., Erven de Weduwe Jacobus van Egmont,
  4. 1806-1830 – Ziet Bisschop Sint Niklaas, ô Kindren hier te Paard! (Volksprent)
  5. 1829 – Mietje en haar broertje, en andere vertellingen en gedichtjes voor lieve kinderen
  6. 1833 -1855 Volksprent, Sint Nicolaes te paerd gezeten
  7. 1840 – De beminnelijke Gerrit–Roelf Gerrit Rijkens
  8. 1840 – Sint te paard met een roetzwarte knecht als rasechte boeman
  9. 1846 – Sinterklaassjabloon lijkend op Beminnelijke Gerrit
  10. 1852 – St. Nieklaas uit De ondeugende Kinderen van Goeveneur
  11. 1861 – Sint Nicolaastafel
  12. 1866 – Reclameprent
  13. 1869 – Der Niklo (St. Nicolaus) Abend – Kollarz
  14. 1875 – 1890 – St. Nicolaasspel (Wintervermaak)
  15. 1881 – Tante Jet als Zwarte Klaas
  16. 1885 – Tekening bij de Opera Mikuláš (Tsjechië )
  17. 1885-1890 Sint Nicolaasspel
  18. 1890 – Sinterklaastafel
  19. 1892 – Sint met roe op paard – Echo van het zuiden
  20. 1894 – Sint Nicolaastafel (kader van een centsprent)
  21. 1895 – Zwarte Knecht – Het doode paard. W. Mets Tz.
  22. 1910 – Julbocken (Zweden)
  23. 1960 – Vroom & Dreesman reclame – Zwarte Piet met ketting
  24. Belgische Centsprent – La saint Nicolas et saint Fouettard
  25. Belgische centsprent – zwarte knecht
  26. Zwarte Piet in luchtballon – let op zijn handen
  27. 1814 – Christkindl
  28. 1821 – Sint Nikolaas
  29. 1835 – Illustratie naar schilderij Jan Steen (katholieke versie)
  30. 1838 – Rijk meisje met Sint Nicolaasgeschenk
  31. 1849 – plaat 6 …. een ogenblik daarna kwam er een digtgebonden mandje door den schoorsteen naar beneden. – Sint Nikolaasvertellingen (Van Schaick)
  32. 1801 – Lotje krijgt een Sinterklaasgeschenk
Postkaarten:
  1. Befana op weg naar de schoorsteen
  2. Joelkabouter met Joelbok en slee 1
  3. Joelkabouter met slee en joelbok 2
  4. Kerstman met ketting 1
  5. Kerstman met ketting 2
  6. Kerstman met roe (Finland)
  7. Krampus kijkt door het raam
  8. Père Noel bij de schoorsteen (2 maal)
  9. Pere Noel bij schoorsteen
  10. Sint met roe (1)
  11. Sint met roe (2)
Schilderijen:
  1. 1665 – Het Sint Nicolaas Feest (2)- Katholieke Versie
  2. 1670 – Het Sint Nicolaas Feest (1) – Protestantse Versie
  3. 1685 – Richard Brakenburgh / ‘Het Sint Nicolaasfeest’
  4. 1687 – Een vrolijke ‘morgen’ , Cornelis Dusart. Sint Nicolaas ochtend in een eenvoudig gezin.
  5. 1703 – Feestelijkheden van Sint Nicolaas , Matthijs Naiveu
  6. 1770-1825 St Nicolaas Avond van S.A. Krausz
  7. 1837 – Nederlandse Sint in de VS. “Santa Claus, or St. Nicholas”
  8. 1870 – Pieter-mijn-knecht van Gaetano Chierici
  9. 17de eeuw – ‘Aquarel’ Cornelis Dusart.
Share