Lawaai maken/Wild geraas/De boel op stelten zetten


Een belangrijk kenmerk dat je vaak even tot je door moet laten dringen is het lawaai, ook wel WILD GERAAS genoemd dat je in vrijwel alle midwinterfeesten tegenkomt. Er wordt met bellen en/of kettingen gerammeld en op deuren en ramen gebonsd. Zwarte Piet droeg vroeger ook vaak een ketting. (op onderstaande foto over de rechter schouder)

Er wordt in oude bronnen ook vaak gesproken over Sint Nicolaas of een andere figuur op stelten. Dit kennen we uit het spreekwoord “De boel op stelten zetten.”  Het maken van lawaai komt ook terug in de Sint Nicolaas viering. In de Scandinavische Landen vinden we het terug in het woord Yule (Joel) voor de midwinterfeesten, waar het Nederlandse woord joelen van is afgeleid dat ook lawaai maken betekent! Denk in het Sinterklaasfeest aan het Wild Geraas, de kettingen die de begeleiders van Sint Nicolaas met zich meedragen waarmee herrie gemaakt wordt en het bonzen op ramen en deuren. In de meeste landen waar Sint Nicolaas gevierd wordt gebruiken de begeleiders de kettingen tot op de dag van vandaag. De ketting, of te wel ketenen, worden ook in het boek uit 1840 beschreven als zijnde een attribuut van de duivel. Ook tegenwoordig zet Zwarte Piet de boel nog regelmatig op stelten! Zo hoort het ook!

Ook in andere Europese landen vinden we het gebruik met deze term nog terug in bijvoorbeeld het Joelblok. Een groot stuk hout dat werd verbrand.

Zo’n blok vinden we nu nog vaak in de IJstaarten zoals die wel met kerst worden geserveerd. Dit vindt hier zijn oorsprong:

Dit kenmerk komt in de volgende bronnen en onderwerpen voor:

Teksten:
  1. 1316/1657 – Het volksgebruik was echter te diep ingeworteld; en in weêrwil van het verbod heeft later de viering van den St. Nicolaas-avond weder plaats gehad.
  2. 1644 – Oranje Roock: onder de vlaemsche Biekorf, verdryvende de gantsche swerm der Roomsche Honigslickers,
  3. 1659 – Dat de Jonghe-luy hem loven met geraes. […] W’ hebben immer een veel goeder Sinte Claes:
  4. 1678 – Een St. Nikolaas Avond – “Ze hebben in Sint Niklaas kraamen Me wat Klaas-goet opgedaan” Die men moe was in sijn Spanjen…
  5. 1717 – Een Amsterdammer kwam gekleed als Harlekien, In schyn van Sinte Klaas, en deelden aan hun meeden
  6. 1718 – Sinterklaaszang, aan Fillis
  7. 1748 – Toen Zwarte Sinteklaas reed met zyn Rott op stelten.
  8. 1752 – Dat Sinter-klaas Den ouden baas…
  9. 1768 – “Vrees niet, en maak niet veel geraas, Ik ben ‘t; ik toon u Nicolaas.”
  10. 1780 (1796) – Monsterdier – eene koe-huid omgeslagen, zoo dat de hoornen vlak boven het gezicht kwamen, […] en de staart kronkelde achter aan.
  11. 1783 – Dien Sinterklaas op stelten/ Sint Felten
  12. 1790 – Dien Sinterklaas op stelten/ Sint Felten
  13. 1792 – mijn bakhuis had ik zwart gemaakt, en ik rammelde zoo verschrikkelijk met de ketting, […] dat ik Sinter Klaas was, die nu reed
  14. 1821 – De Bullebak – Kleinen Andries
  15. 1835/1840 – Nimmer, nimmer zal ik meer voor Sinter Klaas spelen (zwart momaangezicht)
  16. 1836 – Den zwarten knecht van St. Nikolaas met kettingen
  17. 1843 (1894) – Boems! d’r valt ‘n roei, en strompelt Pieter brommend uut de kas.
  18. 1871 – …ten slotte was de heilige bisschop ook geen moriaan…
  19. 1873 – Wij hebben weinige dagen geleden, op nieuw St. Nicolaas gevierd
  20. 1880 – Sint Nicolaas-avond – Zwarte knecht/masker
  21. 1893 – Het is Sinterklaas. Iedereen is bezig geweest, om de cadeaus, zoo aardig mogelijk in te pakken.
  22. 1893 – Sinterklaas is bij ons geweest […], of eigenlijk zijn knecht.
  23. 1897 – Het St. Nicolaasfeest op Texel
  24. 1850 (voor 1850) – Geen zwarte kop Met huiden om het lijf geslagen En hoornen op. Geen ketens ramm’len langs de keijen
  25. 1840-1849 (184?) – Jaagt elkanderen geenen schrik aan. (momaangezicht St. Nicolaas)
  26. 1802 – Zij laggen om Zint Nicolaas Die met een ketting loopt, En maakt een drommels groot geraas 
  27. 1880 – Lange tijd werd in West-Friesland door de kinderen op de avond van vijf december ‘stoeltje gezet’.
  28. 1823 – “Met een’ zwaren stap ging hij nu langzaam in de kamer, bleef voor de kinderen staan met ene lage baard, grooten neus en eene gard in de hand.
  29. 1827 – en nu zagen wij, zoo wij meenden, duidelijk St. Nicolaas met een zwart gezigt, met eene ruige muts op, en eene zweep en roede in de hand, de deur uitsluipen.
  30. 1828 – Wij denken om geen’ zwarten man, Maar wel om het loon der deugd.”
  31. 1829 – En van een’ Zwarten man, Die in den avond dan Den schoorsteen uit kwam rijden. Hij heette Sinterklaas,…
  32. 1836 – Voor jongen en voor ouden. Komt, vieren we ook met zoet geraas Het vrolijk feest van Sint-Niklaas
  33. 1844 – of liever sporen daarvan hebben nagelaten, bewijzen de St. Nicolaas-mannen, St. N. varkens, en ander bakwerk; maar ook het geraas maken
  34. 1848 – En dan dat gerammel van ketens en dat geklets op klompen en dat vervaarlijk gebrom en gebrul….. foei!
  35. 1849 – “Ik heb ’t nog niet vergeten, dat hij mij, verleden jaar, in zijn zak wou stoppen en meênemen naar Spanje.”
  36. 1845 – Zie de maan schijnt door de bomen, makker staakt uw wild geraas! (lied en muziek)
  37. 1849 (1852) – De deur slaat open en Sint-Nikolaas treedt in, Al grommend in den baard, die afstroomt van zijn kin; Een masker voor ’t gelaat – afschuwelijk van kleuren…
  38. 1853 – Een reizende hansworst te paard of op klompen, een vervaarlijk spook met rammelende kettingen in den schoorsteen om de kleine kinderen bang te maken…
  39. 1854 – “, en op Sint Nicolaasavond geen bisschop gezien of hy had een zwart gezicht, rammelde vervaarlijk met ketenen en vroeg met een holle stem: zijn hier ook stoute kinderen!”
  40. 1860 – Menig surprise wordt weêr verwacht
  41. 1860 – Kom, doe dat leelijk mom eens af
  42. 1860 – Misschien komt hij weer met vuurige oogen, met ketenen rammelend, in een beestenhuid… “dat praat ge hun… in nog geen eeuwen uit het hoofd.”
  43. 1850 – Buiten het vertrek horen wij een zwaren stap en eene grove stem. […] Het is een nagemaakte Sint-Nicolaas, een schrikbeeld…
  44. 1860 (1861) – Amsterdammers, als goede Sint Niklaasmannen, […], in den nacht tusschen den 5den en 6den December, de schoenen en korfjes hunner kinderen met vergulde koek gevuld
  45. 1870 – wij kopieëren zoo goed wij kunnen de verschrikkelijke Sint Nicolaassen, […] en wij oefenen ons, om eens zeer leelijk voor den dag te komen, met ketens en een zwart gezigt […] men moet de krulkopjes dan nog een beetje geestig weten schrik aan te jagen.”
  46. 1717 – Schoon Sinte Klaas, nog voor de Kind’ren niet en ryd, Zoo is hy dog by myn gekoomen voor zyn tyd,
  47. 1869 – …hadden we kunnen vermoeden dat de angstverwekkende knecht met zijn bokkenfacie en zijn afzigtelijke horens de zoon van vaders oppasser was
  48. 1872 – Mijn Sinterklaas was een man te voet met een grove pij en een bonte muts. Achter zich aan sleepte hij een ketting, die over de steenen in onzen gang kletterde […] Ze hadden hem over de daken hooren rijden. Het hinneken van zijn paard had hen uit den slaap gehouden. Zijn zwarte knecht had kist bij kist door den schoorsteen leeggestort.”
  49. 1809 – Die ketting tel ik niet, al maakt ze wat geraas, Al zien de kinderen my aan voor Sinterklaas;
Tekstbron:
  1. 1783 – “Minne-zangen en jeugdige gedichten”
  2. 1821 – Voorvallen en merkwaardigheden uit het leven van den kleinen Andries
  3. 1850 – Sint Nikolaas en zijn knecht
  4. 1871 – De Volksvermaken
Begeleiders:
  1. Perchten
  2. Strohbuttnmandl
Foto's:
  1. 1829 – De Nederlandsche kindervriend : in gedichtjes voor de welopgevoede jeugd
  2. 2011 – Nuuttipukki (Fins voor een figuur dat lijkt op Krampus)
  3. 2014 – Krampus Travisio Italië
  4. 2016 – Saint Nicolas invite Christkindel et Hans Trapp
Films:
  1. 1934 – St. Nicholas Day In Austria Aka “Little Christmas” In Austria – Long Version
  2. 1975 – Kyllburg Eifel – Der heilige Nikolaus
  3. 2010 – Krampuslauf Graz
  4. 2012 – Kyllburg – Der heilige Sankt Nikolaus
  5. 2013 – Nikolaus und Krampus mit Tobias
  6. 2013 – Nikolausandacht Pfarrkirche Haiming
  7. 2014 – Krampus und Nikolaus Hausbesuch
  8. 2016 – Het geheim van de Zwarte Sinterklazen (Scheer -Wild Geraas)
  9. Krampusumzug 1933 – Habergeiss
Illustraties:
  1. 1900 – De Zwarte Sinterklaas van de Veluwe
  2. Nuuttipukki (Finse Krampus/Kerstman duorol)
  3. 1840-1949 (184?) – Jaagt elkanderen geenen schrik aan
  4. 1750 – De Sinterklaaskermis
Postkaarten:
  1. Nederlandse tekst, waarschijnlijk buitenlandse postkaart
Share