Volkse Klaas/Volkse Sint Nicolaas


Voor veel mensen een onbekend fenomeen: De zwarte Sinterklazen, zoals ze overal in Nederland rondgingen, zich gedragend zoals wij ons Zwarte Piet herinneren en zelfs soms in kleding die we herkennen van Zwarte Piet. Zie hiervoor de informatie die staat bij: Combinatie Heilige en Volkse Sinter Klaas (Duorol)en het artikel Zwarte Klaas is Zwarte Piet.

 

Dit kenmerk komt in de volgende bronnen en onderwerpen voor:

Teksten:
  1. 1655 – ZInter-Klaas heeft van de nacht
  2. 1659 – Dat de Jonghe-luy hem loven met geraes. […] W’ hebben immer een veel goeder Sinte Claes:
  3. 1667 – Lof van Sinter Claas Brande wijn
  4. 1669 – Dienm’ in zijne tyen, noemden Sinter Klaas
  5. 1717 – Een Amsterdammer kwam gekleed als Harlekien, In schyn van Sinte Klaas, en deelden aan hun meeden
  6. 1720 – …Sint Niklaas met zyn paardje ter schoorsteen inkomt…
  7. 1748 – Toen Zwarte Sinteklaas reed met zyn Rott op stelten.
  8. 1768 – “Vrees niet, en maak niet veel geraas, Ik ben ‘t; ik toon u Nicolaas.”
  9. 1788 – By helderen dag rydt een Man, in het wit gekleed, en zeer fraai versierd, te paard door de straaten der Steden. (ook: Sint Nikolaas/Klaas Vaak)
  10. 1783 – Dien Sinterklaas op stelten/ Sint Felten
  11. 1792 – mijn bakhuis had ik zwart gemaakt, en ik rammelde zoo verschrikkelijk met de ketting, […] dat ik Sinter Klaas was, die nu reed
  12. 1813 – Onlangs hadden wij St. Nicolaas avond….verschrikken door […] een’ zogenaamden bullebak
  13. 1821 – De Bullebak – Kleinen Andries
  14. 1863 – …en zwarte Klaas of Haantje-Pik, kan je dan beet krijgen.”
  15. 1871 – …ten slotte was de heilige bisschop ook geen moriaan…
  16. 1873 – Wij hebben weinige dagen geleden, op nieuw St. Nicolaas gevierd
  17. 1850 (voor 1850) – Geen zwarte kop Met huiden om het lijf geslagen En hoornen op. Geen ketens ramm’len langs de keijen
  18. 1823 – “Met een’ zwaren stap ging hij nu langzaam in de kamer, bleef voor de kinderen staan met ene lage baard, grooten neus en eene gard in de hand.
  19. 1828 – Wij denken om geen’ zwarten man, Maar wel om het loon der deugd.”
  20. 1831 – “Men doet, namelijk, gelijk ieder weet, Sint-Nikolaas niet slechts verschijnen, om de kinderen vrolijk te maken,[…] met oogen van vuur, met kettingen, met beestenhuiden,
  21. 1833 – “De andere kindertjes weten niet beter, of daar bestaat nog een Sint Nikolaas, en men maakt hen doorgaans bevreesd met den een of anderen wonderlijk aangekleeden of opgeschikten man.”
  22. 1834 – Daar speelt Sint Nikolaas de baas, […] Hij heeft een keten aan zijn been; Ik bid u, ga er toch niet heen,
  23. 1848 – “Wel jongen! daar kwam hij [sint Nicolaas] zoo zwart als een schoorsteenveger, met kettings omhangen, bij ons in de kamer.
  24. 1849 – “Ik heb ’t nog niet vergeten, dat hij mij, verleden jaar, in zijn zak wou stoppen en meênemen naar Spanje.”
  25. 1854 – “, en op Sint Nicolaasavond geen bisschop gezien of hy had een zwart gezicht, rammelde vervaarlijk met ketenen en vroeg met een holle stem: zijn hier ook stoute kinderen!”
  26. 1820 – Kindereter – dat Sint Nicolaas geschenken bragt en dat hij eenen straffen vent den Kinderëter vooruitzond om te zien of zij zich zoo wel gedragen hadden…
  27. 1850 – Buiten het vertrek horen wij een zwaren stap en eene grove stem. […] Het is een nagemaakte Sint-Nicolaas, een schrikbeeld…
  28. 1872 – Mijn Sinterklaas was een man te voet met een grove pij en een bonte muts. Achter zich aan sleepte hij een ketting, die over de steenen in onzen gang kletterde […] Ze hadden hem over de daken hooren rijden. Het hinneken van zijn paard had hen uit den slaap gehouden. Zijn zwarte knecht had kist bij kist door den schoorsteen leeggestort.”
Tekstbron:
  1. 1719 – De belachchelyke Lotery
  2. 1783 – “Minne-zangen en jeugdige gedichten”
  3. 1813 – “Almanak voor de huishouding, keuken en gezondheid, voor het jaar 1814”
  4. 1821 – Voorvallen en merkwaardigheden uit het leven van den kleinen Andries
  5. 1871 – De Volksvermaken
Foto's:
  1. 1829 – De Nederlandsche kindervriend : in gedichtjes voor de welopgevoede jeugd
Illustraties:
  1. 1840 – De beminnelijke Gerrit–Roelf Gerrit Rijkens
  2. 1846 – Sinterklaassjabloon lijkend op Beminnelijke Gerrit
  3. 1849 – Groninger Archieven 1536-4777: reclame J.H. van de Weijer.
  4. 1881 – Tante Jet als Zwarte Klaas
  5. 1900 – De Zwarte Sinterklaas van de Veluwe
  6. 1849 – plaat 1 Sint rijdt door de lucht. – Sint Nikolaasvertellingen (Van Schaick)
Postkaarten:
  1. Groeten van Sint Nicolaas
Schilderijen:
  1. 1770-1825 St Nicolaas Avond van S.A. Krausz
  2. 1870 – Pieter-mijn-knecht van Gaetano Chierici
  3. Sint Nicolaasspel met geschenken in de manden
Share