Kettingen/ketenen


Een niet onbelangrijk kenmerk (naast roe zak en zwart gezicht) is de ketting van Zwarte Piet (en eerder de Zwarte Klazen). Tot de jaren ’50 van de 20e eeuw was Zwarte Piet regelmatig in het bezit van een ketting en de belangrijkste functie van deze ketting was ermee rammelen om zo lawaai te maken. Naast het hard bonzen op de deur en ook het rinkelen van (koebellen) is deze ketelmuziek een belangrijk onderdeel van het Sint Nicolaas feest. Wij zingen niet voor niets:

Zie de maan schijnt door de bomen, makkers staakt uw WILD GERAAS!

Deze ketting is onderdeel van de afstamming van Zwarte Piet van de aan Sinterklaas onderworpen geketende duivel stammend uit de middeleeuwen en men vermoedt dat dit symbool is toegevoegd om duidelijk te maken dat de heilige de duivelse begeleider in toom heeft. Zwarte Piet wordt ook gezien als een voortzetting van oude heidense en Germaanse gebruiken en toen de kerk deze niet kon uitbannen, moest door middel van deze ketting, in ieder geval duidelijk zijn dat zij niet meer heersten, maar het christendom en de kerk.

Dit kenmerk komt in de volgende bronnen en onderwerpen voor:

Teksten:
  1. 1836 – Den zwarten knecht van St. Nikolaas met kettingen
  2. 1835/1840 – Nimmer, nimmer zal ik meer voor Sinter Klaas spelen (zwart momaangezicht)
  3. 1897 – Het St. Nicolaasfeest op Texel
  4. 1873 – Wij hebben weinige dagen geleden, op nieuw St. Nicolaas gevierd
  5. 1850 (voor 1850) – Geen zwarte kop Met huiden om het lijf geslagen En hoornen op. Geen ketens ramm’len langs de keijen
  6. 1316/1657 – Het volksgebruik was echter te diep ingeworteld; en in weêrwil van het verbod heeft later de viering van den St. Nicolaas-avond weder plaats gehad.
  7. 1871 – …ten slotte was de heilige bisschop ook geen moriaan…
  8. 1792 – mijn bakhuis had ik zwart gemaakt, en ik rammelde zoo verschrikkelijk met de ketting, […] dat ik Sinter Klaas was, die nu reed
  9. 1780 (1796) – Monsterdier – eene koe-huid omgeslagen, zoo dat de hoornen vlak boven het gezicht kwamen, […] en de staart kronkelde achter aan.
  10. 1893 – Sinterklaas is bij ons geweest […], of eigenlijk zijn knecht.
  11. 1843 (1894) – Boems! d’r valt ‘n roei, en strompelt Pieter brommend uut de kas.
  12. 1829 – Nu trad de gewaande Sint Nikolaas een paar stappen naderbij en riep nog eens, met eene nagemaakte grove stem: “Zijn er ook stoute kinderen?”
  13. 1802 – … dat men, op den dag, die aan eenen roomschen Heiligen, St. Nikolaas genaamd, gewijd is, kerels verkleedde en zwart maakte, …
  14. 1802 – Zij laggen om Zint Nicolaas Die met een ketting loopt, En maakt een drommels groot geraas 
  15. 1880 – Lange tijd werd in West-Friesland door de kinderen op de avond van vijf december ‘stoeltje gezet’.
  16. 1821 – dat de ketting, even als van St. Niklaas, ons, onder meer, bijzonder behaagde.
  17. 1829 – En van een’ Zwarten man, Die in den avond dan Den schoorsteen uit kwam rijden. Hij heette Sinterklaas,…
  18. 1830 – “Toen ik het rijtuig zag naderen, klopte mij het hart als een kind, dat om den wille van het speelgoed naar de gevreesde gedaante van Sint Nicolaas verlangt
  19. 1831 – “Men doet, namelijk, gelijk ieder weet, Sint-Nikolaas niet slechts verschijnen, om de kinderen vrolijk te maken,[…] met oogen van vuur, met kettingen, met beestenhuiden,
  20. 1834 – Daar speelt Sint Nikolaas de baas, […] Hij heeft een keten aan zijn been; Ik bid u, ga er toch niet heen,
  21. 1848 – “Wel jongen! daar kwam hij [sint Nicolaas] zoo zwart als een schoorsteenveger, met kettings omhangen, bij ons in de kamer.
  22. 1846 – Men verkleedt zich dan ook wel eens, en rammelt met een’ ketting.
  23. 1847 – Daar was Sint Nikolaas waarlijk te goed en vriendelijk voor, om na zijnen dood voor een’ bullebak gebruikt te worden.
  24. 1848 – En dan dat gerammel van ketens en dat geklets op klompen en dat vervaarlijk gebrom en gebrul….. foei!
  25. 1849 – “Ik heb ’t nog niet vergeten, dat hij mij, verleden jaar, in zijn zak wou stoppen en meênemen naar Spanje.”
  26. 1849 (1852) – De deur slaat open en Sint-Nikolaas treedt in, Al grommend in den baard, die afstroomt van zijn kin; Een masker voor ’t gelaat – afschuwelijk van kleuren…
  27. 1853 – Een reizende hansworst te paard of op klompen, een vervaarlijk spook met rammelende kettingen in den schoorsteen om de kleine kinderen bang te maken…
  28. 1854 – “, en op Sint Nicolaasavond geen bisschop gezien of hy had een zwart gezicht, rammelde vervaarlijk met ketenen en vroeg met een holle stem: zijn hier ook stoute kinderen!”
  29. 1860 – met de groote bisschopsmuts op het hoofd en voor het overige gehuld in een wollenkleed of in een beddelaken, vergezeld van zijnen minder heiligen dienaar, Pluto, Zwarteman, of knecht Ruprecht geheeten.”
  30. 1860 – Kom, doe dat leelijk mom eens af
  31. 1860 – Misschien komt hij weer met vuurige oogen, met ketenen rammelend, in een beestenhuid… “dat praat ge hun… in nog geen eeuwen uit het hoofd.”
  32. 1870 – wij kopieëren zoo goed wij kunnen de verschrikkelijke Sint Nicolaassen, […] en wij oefenen ons, om eens zeer leelijk voor den dag te komen, met ketens en een zwart gezigt […] men moet de krulkopjes dan nog een beetje geestig weten schrik aan te jagen.”
  33. 1869 – …hadden we kunnen vermoeden dat de angstverwekkende knecht met zijn bokkenfacie en zijn afzigtelijke horens de zoon van vaders oppasser was
  34. 1872 – Mijn Sinterklaas was een man te voet met een grove pij en een bonte muts. Achter zich aan sleepte hij een ketting, die over de steenen in onzen gang kletterde […] Ze hadden hem over de daken hooren rijden. Het hinneken van zijn paard had hen uit den slaap gehouden. Zijn zwarte knecht had kist bij kist door den schoorsteen leeggestort.”
  35. 1809 – Die ketting tel ik niet, al maakt ze wat geraas, Al zien de kinderen my aan voor Sinterklaas;
Tekstbron:
  1. 1871 – De Volksvermaken
Begeleiders:
  1. Knecht Ruprecht
  2. Père Fouettard/Saint Fouettard/Vader Geselaar
  3. Zwarte Piet
  4. Hans Trapp
  5. Perchten
Foto's:
  1. 1948 – Intocht Marken , (Foto uit het blad ‘Week in Beeld’)
  2. 1953 – Sint op de Prins Willem I scouting groep 4 Eindhoven (ketting)
  3. 1945 – Sinterklaas bij de Vlisco
  4. 1930 – St. Nicolaas en Zwarte Piet op bezoek huisgezin
  5. 1935 – Vereniging ‘Sint Nicolaas voor allen’ (Nijmegen)
  6. 1952 – Zwarte Piet en Sint in Eindhoven
  7. 1944 – Intocht Sinterklaas met Pieten
  8. 2015 – Tuifltog Sterzing Vipiteno
  9. 1953 – Sint op de Prins Willem I scouting groep 4 Eindhoven (ketting) – 2 –
  10. 1952 – Sinterklaas en Zwarte Pieten gezelschap
  11. 1960 – Zwarte Piet met roe, zak en ketting
  12. 1933 – Vereniging Sint Nicolaas voor allen (2)
  13. 1944 – St. Nicolaas in de schuilkelder van de school aan de Dominicanenstraat
  14. 1948 – Pieten met maskerade, roe, zak en ketting
  15. 1950 – Aankomst van Sint Nicolaas op het station Vught.
  16. 1829 – De Nederlandsche kindervriend : in gedichtjes voor de welopgevoede jeugd
  17. 2016 – Saint Nicolas invite Christkindel et Hans Trapp
  18. 2013 – BELGIE – NIKOLAUS UND HANS MUFF
  19. Sinterklaas en Zwarte Piet op bezoek bij pastoor (Cromvoirt)
Films:
  1. 1934 – St. Nicholas Day In Austria Aka “Little Christmas” In Austria – Long Version
  2. 1975 – Kyllburg Eifel – Der heilige Nikolaus
  3. 2012 – Kyllburg – Der heilige Sankt Nikolaus
  4. 2016 – Het geheim van de Zwarte Sinterklazen (Scheer -Wild Geraas)
  5. Krampusumzug 1933 – Habergeiss
Illustraties:
  1. 1960 – Vroom & Dreesman reclame – Zwarte Piet met ketting
  2. 1950 – Zwarte Piet met ketting – tekenaar: Nans van Leeuwen
  3. 1928 – Zwarte Piet met ketting – Jan Boer Sint Nicolaasvertellingen – Nans van Leeuwen
  4. 1900 – De Zwarte Sinterklaas van de Veluwe
  5. 1840 – Sint te paard met een roetzwarte knecht als rasechte boeman
  6. Mikuláš a čert a anděl (Tsjechië)
  7. 1829 – Mietje en haar broertje, en andere vertellingen en gedichtjes voor lieve kinderen
Postkaarten:
  1. Krampus
  2. Kerstman met ketting 1
  3. Kerstman met ketting 2
  4. Gruss vom Krampus und Nikolo
Share