De heilige Sint Nicolaas


Als men spreekt over de Heilige Nicolaas als oorsprong van Sint Nicolaas in het Sinterklaasfeest dan klopt dit gedeeltelijk. Sinterklaas is waarschijnlijk gebaseerd op meerdere heiligen. Nicolaas van Myra is echter de bekendste.

Het bijzondere is dat in Nederland en landen rondom Nederland er nog een figuur is die als Sinter Klaas of zelfs Sint Nicolaas wordt aangeduid terwijl het duidelijk is dat dit geen betrekking heeft direct op die heilige of legendaire Sinterklaas. Deze volkse Sinterklaas is vaak zwartgemaakt, heeft een roe, een zak en een ketting en is met holle of grove stem op zoek naar stoute kinderen. Hij lijkt erg veel op de figuur die we nu kennen als Zwarte Piet. Hoe dat komt leest u in ons artikel: Zwarte Klaas is Zwarte Piet.

Dit kenmerk komt in de volgende bronnen en onderwerpen voor:

Teksten:
  1. 1316/1657 – Het volksgebruik was echter te diep ingeworteld; en in weêrwil van het verbod heeft later de viering van den St. Nicolaas-avond weder plaats gehad.
  2. 1613 – Bisschop der kinderen (Oldenzaal)
  3. 1631 – Dese selfde voorgaande meening
  4. 1644 – Oranje Roock: onder de vlaemsche Biekorf, verdryvende de gantsche swerm der Roomsche Honigslickers,
  5. 1645 – Heer! ’t is morgen Sinterklaas; De Bruigom moet,[…]Sijn Bruidje deze nacht wat in ‘er schoentje geven.
  6. 1654 – Sinter Klaas voor de kinderen
  7. 1659 – Dat de Jonghe-luy hem loven met geraes. […] W’ hebben immer een veel goeder Sinte Claes:
  8. 1668 – Kupido schoen-zetter – “Om Sinter Klaes, en hy verzocht, Dat hy zijn Schoentje brengen moght”
  9. 1679 – Hare kinderen een deel leugens wijs maecken van een seeckere paepsche sanct/ ghenaemt S. Claes/
  10. 1717 – Een Amsterdammer kwam gekleed als Harlekien, In schyn van Sinte Klaas, en deelden aan hun meeden
  11. 1768 – “Vrees niet, en maak niet veel geraas, Ik ben ‘t; ik toon u Nicolaas.”
  12. 1788 – By helderen dag rydt een Man, in het wit gekleed, en zeer fraai versierd, te paard door de straaten der Steden. (ook: Sint Nikolaas/Klaas Vaak)
  13. 1821 – Het Sint Nicolaas lekkers – Kleinen Andries
  14. 1843 (1894) – Boems! d’r valt ‘n roei, en strompelt Pieter brommend uut de kas.
  15. 1871 – …ten slotte was de heilige bisschop ook geen moriaan…
  16. 1873 – Wij hebben weinige dagen geleden, op nieuw St. Nicolaas gevierd
  17. 1880 – Sint Nicolaas-avond – Zwarte knecht/masker
  18. 1928 – Hierop staan en liggen het speelgoed, de taai-taaipoppen en suikerbeesten die Sint en Piet ‘gereeje’ hebben.
  19. 1644 – Sint Niclaes. den 6. December.
  20. 1850 (voor 1850) – Geen zwarte kop Met huiden om het lijf geslagen En hoornen op. Geen ketens ramm’len langs de keijen
  21. 1825 – zij zetten elk een’ nieuwen klomp, met hooi en haver gevuld, onder den schoorsteen, en vroegen wel vijf-en-twintig maal aan hun moeder, of zij geloofde, dat St. Nikolaas wat brengen zoude?”
  22. 1833 – “De andere kindertjes weten niet beter, of daar bestaat nog een Sint Nikolaas, en men maakt hen doorgaans bevreesd met den een of anderen wonderlijk aangekleeden of opgeschikten man.”
  23. 1834 – Daar speelt Sint Nikolaas de baas, […] Hij heeft een keten aan zijn been; Ik bid u, ga er toch niet heen,
  24. 1835 (1834) – “…van waar het gekomen is, dat men u soms heeft willen wijsmaken: dat Sint-Nikolaas des nachts te paard rondrijdende, u zijne geschenken door den schoorsteen […]deed toekomen;
  25. 1840 – Willem en Doortje wijsmaken, dat Sint Nikolaas dezen nacht rijden zal en dan bij haar schoentje met hooi wat Nikolaas-popjes zetten en in het raam en op den schoorsteenmantel, o, wat zullen zij dan opzien en in de handjes klappen!”
  26. 1840 – en nu zult gij er wel op rekenen, dat Sint Nikolaas bij mij ook aan u gedacht heeft…
  27. 1849 – “Ik heb ’t nog niet vergeten, dat hij mij, verleden jaar, in zijn zak wou stoppen en meênemen naar Spanje.”
  28. 1853 – Een reizende hansworst te paard of op klompen, een vervaarlijk spook met rammelende kettingen in den schoorsteen om de kleine kinderen bang te maken…
  29. 1854 – “, en op Sint Nicolaasavond geen bisschop gezien of hy had een zwart gezicht, rammelde vervaarlijk met ketenen en vroeg met een holle stem: zijn hier ook stoute kinderen!”
  30. 1859 – “Menigeen laat hem vergezellen door een ander personaadje, een neger die onder den naam van Pieter mijn knecht niet minder populair is dan de Heilige Bisschop zelf.”
  31. 1820 – Kindereter – dat Sint Nicolaas geschenken bragt en dat hij eenen straffen vent den Kinderëter vooruitzond om te zien of zij zich zoo wel gedragen hadden…
  32. 1860 (1861) – Amsterdammers, als goede Sint Niklaasmannen, […], in den nacht tusschen den 5den en 6den December, de schoenen en korfjes hunner kinderen met vergulde koek gevuld
  33. 1866 – Rijk en arm op Sint Nikolaas
  34. 1866 – “Sint Niklaais avond, als de schoe gezet wordt.”
  35. 1866 – verbeeld door verpoetste, vermomde, gemaskerde en verkleede lieden; rondom liepender, hoe zal ik ze heeten? menschen? in beestenvellen en met steerten en hoorns aan
  36. 1870 (1872) – Zijn trouwe knecht Ruprecht verzelt hem. Schimmel is beladen met pakken en zakken vol van alle denkbare kostelijkheden, hoewel er ook een groote zak langs zijne zijden hangt, bestemd tot ontvangst van…
Tekstbron:
  1. 1850 – Sint Nikolaas en zijn knecht
  2. 2001 – Een ongewone voorstelling van Sint Nicolaas
Foto's:
  1. 1939 – Mechelen, zwarte figuur met hoorns
  2. 2012- Ass de Kleeschen haut och bei Iech komm? (Luxemburg)
  3. 2014 – Krampus Travisio Italië
  4. 2015 – Kleeschen an Houseker (Luxemburg) (2 foto’s)
  5. 2015 – Tuifltog Sterzing Vipiteno
  6. 2016 – Saint Nicolas invite Christkindel et Hans Trapp
  7. 2013 – BELGIE – NIKOLAUS UND HANS MUFF
  8. 18e eeuw – Kelkglas gemaakt voor de regenten van het Leprozenhuis,
Films:
  1. 1934 – St. Nicholas Day In Austria Aka “Little Christmas” In Austria – Long Version
  2. 1975 – Kyllburg Eifel – Der heilige Nikolaus
  3. 2012 – Kyllburg – Der heilige Sankt Nikolaus
  4. 2013 – Nikolausandacht Pfarrkirche Haiming
  5. 2014 – Krampus und Nikolaus Hausbesuch
  6. Krampusumzug 1933 – Habergeiss
Illustraties:
  1. 1425 – Sint Nicolaas schenkt de drie meisjes hun bruidsschat
  2. 1425 – Sint Nicolaas staat tijdens het wassen rechtop in zijn badje.
  3. 1750 – Elk is verblijd als Sinter Klaas rijdt – Centsprent Kannewet
  4. 1840 – Sint te paard met een roetzwarte knecht als rasechte boeman
  5. 1869 – Intocht met donkere figuur
  6. 1885 – Tekening bij de Opera Mikuláš (Tsjechië )
  7. 1895 – Zwarte Knecht – Het doode paard. W. Mets Tz.
  8. Belgische Centsprent – knecht
  9. Belgische Centsprent – La saint Nicolas et saint Fouettard
  10. Belgische centsprent – zwarte knecht
  11. Bij de legende van de Drie Meisjes
  12. Mikuláš a čert a anděl (Tsjechië)
  13. Nicolaas stilt de storm (legende)
  14. Sint Nicolaas in Wapens (Heraldiek)
  15. Stratelaten legende
  16. 1849 – plaat 1 Sint rijdt door de lucht. – Sint Nikolaasvertellingen (Van Schaick)
  17. 1849 – plaat 2 ‘k Heb het genoegen u den eerwaardigen Sint Nikolaas voor te stellen. – Sint Nicolaasvertellingen (Van Schaick)
  18. 1849 – plaat 3 Daarop greep hij Alexander aan, lag hem over zijn knie en gaf hem zo’n duchtig pak slagen – Sint Nikolaasvertellingen (Van Schaick)
  19. 1849 – plaat 4 Henri had aan het koord, waar Sint Nikolaas met den enen voet in verward raakte, getrokken. – Sint Nikolaasvertellingen (Van Schaick)
  20. 1849 – plaat 5 Door die openhartige gulle bekentenis dacht hij alles goed te zullen maken… – Sint Nikolaasvertellingen (Van Schaick)
Postkaarten:
  1. Nederlandse tekst, waarschijnlijk buitenlandse postkaart
Schilderijen:
  1. 1332 – Duivel met kind (Scenes uit het leven van Sint Nicolaas)
  2. 1425 – Redding van de zeelui, Scene uit het leven van de Hl. Nicolaas van Bari (Wonderen)
  3. 1584 – 1651 – ‘De gift van Sint-Nicolaas’  Cornelis de Vos  (1584 – 1651)
  4. 1800 – Sankt Nikolaus und sein Knecht in einer Münchner Bürgerstube
  5. 1820 – Aquarel Sankt Nikolaus und Krampus – Xaver von Paumgarten
  6. 1921 – Beeld en glas-in-lood Sint Nicolaas Denekamp (met Knecht Ruprecht?) en Zwarte Piet
  7. Fresco’s van Sint Nicolaas
  8. Iconen van de heilige Nicolaas
  9. Oudste Fresco van Sint Nicolaas in Nederland (Walburgiskerk, Zutphen) 15e eeuw
  10. Sint Nicolaas in Glas-in-lood – Zanesville Ohio VS
  11. 1605 – SinterClaes op de dam in Amsterdam
  12. 1811 – Sinter Claes gevelsteen (‘suikerhuis’ – De Dam)
  13. 1633 – De Dam in 1604 tijdens de laatste Leprozenommegang op Koppertjesmaandag,
  14. 1673 – Sint-Nicolaasbeeld in de Begijnhofkapel (Amsterdam)
  15. 14e – 15e eeuw – St. Nicolaas hoog tegen het gewelf van de Oude Kerk (Amsterdam)
  16. 1558 – loterijprent (Oude kerk – Amsterdam)
  17. 1899 – Sint Nicolaasbeeld (Kantoorpand ABN-AMRO)
  18. 1775 – Sint Nicolaas penning (Amsterdam)
  19. 1890 – Sint Nicolaas gevelsteen (Café De Bisschop)
  20. 1904 – Sint Nicolaasbeeld (Café De Bisschop)
Share